Gemeente kan inwoners beschermen tegen bestrijdingsmiddelen lelieteelt

[14-aug-2025] Dat zei de Stichting Natuurlijk Platform tijdens de hoorzitting van de Commissie bezwaarschriften maandagavond 11 augustus. Dat kan zeker na de recente uitspraak van het Hof ’s Hertogenbosch van 22 juli 2025 (ECLI:NL:GHSHE:2025:2043). De rechter verbood een teler in Sevenum om bestrijdingsmiddelen te gebruiken die schadelijk zijn voor de gezondheid binnen een afstand van minimaal 250 meter tot woningen. Het mag niet zo zijn dat elke inwoner naar de burgerlijke rechter moet voor bescherming. De gemeente is nu aan zet.

Toetsing Ctgb schiet tekort

De gemeente Nederweert had het verzoek van de stichting van februari 2025 om een verbod om deze middelen in de lelieteelt te gebruiken, afgewezen.
De pesticiden worden ook bij de teelt van voedsel gebruikt maar bij lelies in grotere hoeveelheden en zeer frequent. Ook de veel gebruikte paraffine staat op de Lijst van Zeer Zorgwekkende Stoffen vanwege de toevoegingen. Het is al langer bekend dat de toelatingsprocedure van het College voor de toelating van de gewasbeschermingsmiddelen en biociden tekortschiet. De Gezondheidsraad wijst daarop in zijn advies van 2020 en het RIVM in een rapport van 2021. Het Ctgb en de EFSA (Europese Autoriteit voor voedselveiligheid) hebben dat recent ook toegegeven. Er moet nodig onderzoek worden gedaan naar de risico’s bij de toepassing van deze stoffen op ernstige ziekten zoals neurodegeneratieve ziektes (Parkinson, Alzheimer en ALS) en ontwikkelingsstoornissen bij ongeboren en jonge kinderen. Bovendien is geen onderzoek gedaan naar de effecten van gevaarlijke combinaties van deze stoffen. De huidige Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Wgb) biedt geen bescherming aan kwetsbare groepen tegen schadelijke bestrijdingsmiddelen. Volgens Europese regelgeving moet dat wel en kunnen middelen in bepaalde gevallen zelfs verboden worden zolang niet zeker is dat deze veilig zijn.

Gemeente kan en moet optreden

In de uitspraak van het Hof staan pesticiden die schadelijk kunnen zijn voor de mens. De stichting vraagt de gemeente om nu eindelijk te onderzoeken welke middelen de telers gebruiken. Dat is de gemeente ook verplicht op grond van de wet. Zo komt er meer duidelijkheid voor de inwoners van Nederweert, maar ook voor de telers en verpachters van de gronden zelf. Na twee jaar zoeken zij weer andere percelen om lelies te telen en zij moeten weten waar zij aan toe zijn.

Volgens de stichting kan de gemeente op zeer korte termijn het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de niet-biologische teelt in de hele gemeente verbieden met verschillende instrumenten in de Omgevingswet. De telers en de gemeente zijn op grond van de specifieke zorgplicht verplicht om kwetsbare groepen en bewoners te beschermen. Daarbij wijst de stichting erop dat er nog geen gericht onderzoek is gedaan naar welke afstand veilig is. Bestrijdingsmiddelen zijn ook aangetroffen op 1 kilometer afstand.

Ook wijst de stichting de gemeenteraad op de mogelijkheid om vóór 1 januari 2026 het Omgevingsplan met een vereenvoudigde procedure te wijzigen (via TAM-IMRO). De lelieteelt is nu nog beperkt maar verspreidt zich snel. De gemeente is dicht bebouwd en op veel plaatsen liggen landbouwpercelen al binnen 250 meter van woningen.